Oznake i dimenzije guma – kako se čitaju
Šta znače brojevi i slova na bočnoj strani gume i zašto ista dimenzija ne znači nužno i istu namenu.
Jedna oznaka može da sadrži mnogo više informacija od same dimenzije
Oznaka na bočnoj strani gume nije samo niz brojeva koji služi da bi se pronašao proizvod iste veličine. U zavisnosti od tipa gume i proizvođača, ona može da govori o širini, odnosu visine i širine profila, prečniku felne, konstrukciji karkase, nosivosti, dozvoljenoj brzini, tipu montaže i nameni proizvoda.
Problem je što se industrijske, teretne, OTR i druge profesionalne gume ne označavaju uvek istim formatom. Oznake poput 315/80R22.5, 17.5R25, 23.5-25 ili 12.00R20 izgledaju slično, ali ne čitaju se potpuno isto. Zbog toga nije dobro izdvojiti samo jedan broj i pretpostaviti da je ostalo nevažno.
Najsigurnije je prepisati kompletnu oznaku sa stare gume i zatim svaki njen deo proveriti u tehničkim podacima proizvođača. Ovaj vodič pomaže da razumete šta najčešće gledate i koje podatke ne treba zanemariti kada tražite odgovarajuću zamenu.
Šta znači oznaka poput 315/80R22.5
Kod metričke oznake kao što je 315/80R22.5, svaki deo ima svoje značenje. Broj 315 označava nominalnu širinu preseka gume u milimetrima. Broj 80 je odnos visine bočnog zida prema širini, izražen u procentima. To znači da visina profila nije 80 milimetara, već približno 80% nominalne širine preseka.
Slovo R označava radijalnu konstrukciju karkase. Broj 22.5 odnosi se na nominalni prečnik odgovarajuće felne u inčima. Zato se u jednoj oznaci istovremeno koriste milimetri, procenti i inči — što je jedan od razloga zbog kojih dimenziju ne treba tumačiti „od oka“.
Važno je i da nominalna širina nije isto što i tačna izmerena širina montirane gume. Stvarna mera može da zavisi od konstrukcije modela, širine felne i uslova merenja. Ako je prostor oko gume ograničen ili se razmatra druga izvedba, treba pogledati tehnički crtež i dimenzije koje objavljuje proizvođač.
Industrijske i OTR gume često koriste oznake koje nemaju odnos profila
Kod mnogih industrijskih i OTR guma sreću se oznake kao što su 17.5R25, 23.5-25 ili 12.00R20. U takvim formatima prvi broj najčešće predstavlja nominalnu širinu preseka u inčima, dok poslednji broj predstavlja prečnik felne u inčima.
Kada se između tih vrednosti nalazi slovo R, kao kod 17.5R25 ili 12.00R20, ono označava radijalnu konstrukciju. Kod tradicionalnih oznaka sa crticom, kao što je 23.5-25, crtica se često sreće kod dijagonalnih izvedbi. Ipak, samu konstrukciju uvek treba potvrditi u specifikaciji konkretnog modela, jer se profesionalne gume proizvode u velikom broju sistema označavanja i izvedbi.
Za razliku od metričkog formata 315/80R22.5, ovde često nije posebno naveden odnos visine profila prema širini. Zato nije ispravno pokušati da različite sisteme oznaka pretvorite jedan u drugi samo poređenjem brojeva. Dve gume koje deluju približno iste veličine mogu imati različit spoljašnji prečnik, širinu, nosivost i zahteve za felnu.
R, PR, star rating i indeks nosivosti ne znače istu stvar
Oznake koje opisuju konstrukciju i nosivost često su najvažnije upravo kod velikih opterećenja. Slovo R govori o radijalnoj konstrukciji, ali samo po sebi ne govori koliko tereta guma može da nosi. Nosivost se određuje kroz dodatne oznake i tehničke tabele proizvođača.
PR (Ply Rating) je oznaka klase čvrstoće koja potiče iz vremena kada je broj slojeva karkase neposredno opisivao konstrukciju. Kod savremenih guma PR ne treba tumačiti kao doslovan broj fizičkih slojeva. On služi kao pokazatelj određene klase nosivosti i čvrstoće u okviru odgovarajućeg sistema označavanja.
Kod određenih OTR guma mogu se pojaviti i oznake sa zvezdicama, odnosno takozvani star rating. One takođe opisuju klasu konstrukcije i sposobnost nošenja opterećenja, ali stvarnu dozvoljenu nosivost i odgovarajući pritisak treba čitati iz tabele proizvođača za konkretnu dimenziju i model.
Na nekim gumama nalaze se indeks nosivosti i simbol brzine, naročito kod guma namenjenih vozilima koja se kreću putem. Ti podaci se tumače prema standardnim tabelama. Kod specijalizovanih industrijskih i OTR guma isti sistem ne mora biti prisutan, pa odsustvo takve oznake ne znači da guma nema definisanu nosivost — ona je tada navedena kroz drugi sistem ili proizvođačku dokumentaciju.
TL i TT govore kako je guma predviđena za montažu
Oznaka TL (Tubeless) znači da je guma projektovana za upotrebu bez unutrašnje gume, uz odgovarajuću tubeless felnu i ispravan ventil. Oznaka TT (Tube Type) označava izvedbu koja se koristi sa unutrašnjom gumom, a kod određenih sklopova i sa odgovarajućom zaštitnom trakom.
Ovaj podatak ne treba zanemariti prilikom zamene. Nije dovoljno da dimenzija odgovara ako felna, ventil i sistem montaže nisu kompatibilni sa predviđenom izvedbom gume. Kod profesionalnih mašina nepravilan sklop može da izazove gubitak pritiska, oštećenje komponenti ili probleme pri montaži.
Na bočnoj strani mogu se nalaziti i druge pomoćne oznake: smer rotacije, spoljašnja/unutrašnja strana kod asimetričnih izvedbi, upozorenja o ograničenoj nameni, maksimalni parametri ili fabričke oznake serije. One nisu ukras i treba ih uzeti u obzir pri montaži i eksploataciji.
Jedna fotografija često nije dovoljna da se vide svi potrebni podaci
Kod OTR guma oznaka dimenzije ne govori za kakav je posao dezen napravljen
Dve OTR gume iste dimenzije mogu biti namenjene potpuno različitim mašinama i uslovima rada. Zato se pored dimenzije na proizvodu ili u katalogu često pojavljuju dodatne oznake klase namene i dezena. One mogu ukazivati na to da je guma projektovana za utovarivače, dampere, grejdere ili druge vrste rada, kao i na karakter gazećeg sloja.
Kod OTR programa mogu se sresti oznake porodica kao što su L, E ili G, u zavisnosti od sistema klasifikacije koji proizvođač koristi: one se povezuju sa različitim grupama primene, poput utovarivača/dozera, earthmover vozila ili grejdera. Brojevi i dodatne oznake uz slovo dalje razlikuju tip i karakter dezena.
Takvu oznaku ne treba koristiti izolovano. Najvažnije je proveriti šta konkretni proizvođač navodi za određeni model: preporučenu primenu, dubinu dezena, brzinu, opterećenje i uslove rada. Ista veličina felne i sličan izgled gume nisu dovoljan razlog da se modeli smatraju međusobno zamenljivim.
Najčešća greška je prepisati samo dimenziju i zanemariti ostatak bočne strane
Kupac često pošalje podatak poput „25 cola“ ili samo prvi deo oznake, ali to nije dovoljno da se pouzdano odredi zamena. Prečnik felne je samo jedan parametar. Potrebni su i širina, konstrukcija, eventualni odnos profila, klasa nosivosti i druge oznake koje konkretna guma nosi.
- Ne mešajte prečnik felne i spoljašnji prečnik gume. Broj 25 u oznaci 17.5R25 odnosi se na nominalni prečnik felne, ne na ukupnu visinu gume.
- Ne tumačite PR kao doslovan broj slojeva. Kod savremenih guma to je klasa čvrstoće, a ne jednostavno prebrojavanje karkasnih slojeva.
- Ne pretpostavljajte da ista dimenzija znači istu nosivost. Različite izvedbe mogu imati različite dozvoljene parametre.
- Ne zanemarujte R, TL/TT i druge slovne oznake. One mogu menjati konstrukciju ili način montaže.
- Ne birajte zamenu samo po približno istoj spoljašnjoj veličini. Kompatibilnost sa felnom, mašinom i opterećenjem mora posebno da se proveri.
Ako je deo oznake istrošen ili nečitljiv, bolje je poslati fotografije cele gume, felne i mašine nego nagađati nedostajući podatak.
Šta treba prepisati ili fotografisati pre nego što tražite zamenu
Ako niste sigurni koje oznake su važne, najjednostavnije je da prikupite više podataka nego što mislite da je potrebno. Komercijalista će lakše zanemariti suvišan podatak nego rekonstruisati oznaku koja nedostaje.
- Fotografišite celu bočnu stranu gume tako da se vidi položaj svih oznaka.
- Napravite krupan kadar kompletne dimenzijske oznake, bez odsecanja prvog ili poslednjeg dela.
- Fotografišite oznake nosivosti i konstrukcije, kao što su PR, star rating, load index ili druge vrednosti ako postoje.
- Zabeležite TL ili TT i fotografišite felnu, naročito ako niste sigurni koja je izvedba sklopa.
- Fotografišite naziv proizvođača i model/dezen gume. To često omogućava pronalaženje originalne tehničke specifikacije.
- Zabeležite proizvođača i model mašine na kojoj se guma koristi.
- Navedite gde i kako mašina radi — kamenolom, gradilište, beton, blato, skladište, kratki ili dugi ciklusi.
Sa ovim informacijama moguće je mnogo pouzdanije proveriti da li ponuđena guma nije samo iste veličine, već i tehnički odgovarajuća za konkretan posao.
Kada imate oznaku, ali i dalje niste sigurni da li je zamena odgovarajuća
Kompletna oznaka je najbolji početak, ali kod profesionalnih guma nije uvek kraj provere. Ako je mašina promenila način rada, ako postojeća guma ima problem sa ubrzanim habanjem ili oštećenjima, ili ako želite da pređete na drugu konstrukciju ili dezen, treba uzeti u obzir i realne uslove eksploatacije.
U tom slučaju možete pregledati dostupne gume za industrijske mašine i njihove specifikacije, a ako niste sigurni kako da povežete oznaku sa odgovarajućim proizvodom, pošaljite podatke kroz Pomoć pri izboru. Najkorisnije je da uz oznaku navedete model mašine, količinu i kratak opis uslova rada.
